Dienstbode, dagmeisje, werkster

Elk huishouden heeft handen nodig, en wie boven een winkel woonde zocht die in de krant. Dit register bevat de huishoudelijke advertenties die vanaf Rochussenstraat 169 werden geplaatst: de gevraagde betrekking, de woning waar de advertentie vandaan kwam en het loon als dat werd genoemd. In chronologische volgorde laten ze een geleidelijke ontwikkeling zien. Een en hetzelfde huishouden op de hoek adverteerde eenentwintig jaar lang vanaf hetzelfde adres en vroeg steeds minder.

De advertenties beginnen als de oprichters vertrekken. Cornelis Pelt verliet de bovenste woning op 22 maart 1921 en het huishouden Van Duffelen volgde op 4 mei^1 2. Maar twee advertenties hier noemen een loon, en dat zijn allebei vroege, van twee verschillende huishoudens in het pand. In juni 1921 zocht mevrouw Beens op 169c een dagmeisje voor zes gulden per week³.

Zeven jaar later, in maart 1928, vroeg een ander huishouden op 169b, zonder naam, om een inwonende dienstbode voor dag en nacht.

Gevraagd werd een bekwame dienstbode die zelfstandig kon werken en koken, voor vijfendertig gulden per maand met kost en inwoning⁴. Van de twee lonen voor huishoudelijk werk in dit register is dit het betere; het andere is de zes gulden per week van 1921. Naast de regeling in de meubelbranche van 1907, die bij een uurloon van ongeveer twaalf cent een verhoging van één tot twee cent per uur toekende⁵, zijn deze twee bedragen zo goed als de enige harde loongegevens die tot nu toe bekend zijn van iemand die in het pand werkte⁶.

Een later huishouden levert de enige lange reeks. Het adverteerde eenentwintig jaar vanaf hetzelfde adres, en wat het vroeg werd gestaag minder⁷. In 1939, en opnieuw in 1942 en 1943, zocht het een inwonende dienstbode voor dag en nacht⁸. In oktober 1943 vroeg het tegelijk om een inwonende dienstbode en een werkster, de grootste personeelsbezetting die in de reeks voorkomt⁹. Daarna krimpt de vraag. Vanaf 1948 wil het huishouden een dagmeisje, dat 's avonds naar huis gaat in plaats van in te wonen. In maart 1953 vraagt de advertentie ‘een dagmeisje of een werkster’, wat zich maar aandient. In 1960 is het hulp voor drie ochtenden per week, en na september 1960 is vanaf het adres geen huishoudelijke advertentie meer gevonden¹⁰. Van de inwonende dienstbode van 1939 zijn een paar uur schoonmaakwerk over, en daarna niets: een generatie Nederlandse burgerij die haar dienstboden laat gaan, advertentie voor advertentie.

Twee dingen ontbreken. De meeste advertenties noemen geen loon, dus voor de meeste betrekkingen is er geen bekend. Zwaarder weegt de ontbrekende naam: in de hele reeks noemt de krant geen enkele dienstbode bij naam¹¹. Zij waren de minst zichtbare mensen in het pand, via een paar regels in de krant aangenomen en verdwenen zonder spoor in de pers. De fabrieks- en winkelkrachten die het bedrijf op de hoek aannam, staan naast hen in het bredere arbeidsregister.