²⁸Grenzen, ethiek, privacy

In dit gebouw wonen nog altijd mensen, en daarom beschermt de eerste regel van de site de levenden. Overal waar de site een levende persoon bij naam zou noemen, staat een publicatiepoort in de weg voordat de pagina gebouwd kan worden. Die poort kent vier instellingen, en een machine controleert ze alle vier. Bij toestemming vereist weet de site dat een levende persoon bij het verhaal hoort, maar mag ze die niet noemen; de naam blijft weg en er staat een zakelijke omschrijving, tot er toestemming is vastgelegd. Bij toestemming vastgelegd ligt er een vrijgave of een gedocumenteerde afspraak en mag de naam verschijnen. Bij geanonimiseerd blijft de persoon bewust naamloos en neemt een zakelijke omschrijving de plaats van de naam in. Bij publieke rol trad de persoon aantoonbaar in een openbare hoedanigheid op en wordt die genoemd zoals de openbare bronnen dat al doen. Staat geen van de vier ingesteld, dan gaat de poort dicht: de build stopt liever dan op goed geluk de naam van een levende persoon af te drukken.

Eén onderscheid bepaalt grotendeels hoe de site hiermee omgaat. Wie een openbare, gedocumenteerde rol vervulde, verschijnt onder de eigen naam, zoals de openbare bronnen die al vermelden: de mensen die het podium in die jaren leidden, en de oprichters en programmeurs over wie de pers en de agenda's schreven. Privépersonen worden precies andersom behandeld. Een nazaat die een brief beantwoordde en het project een familieschilderij liet fotograferen, is geen publiek figuur. Die persoon wordt omschreven aan de hand van wat hij of zij deed, niet bij naam genoemd, en nergens staat een geboortedatum, adres of manier om contact op te nemen. Toestemming kan een naam van de ene instelling naar de andere verplaatsen. Heeft een particuliere bijdrager inmiddels ingestemd met naamsvermelding, dan noemt de site die naam; is er geen afspraak vastgelegd, dan niet. Voor de makers van de site geldt dezelfde discipline: buiten de eigen naamsvermelding van de auteur wordt geen levend lid van het huishouden genoemd. De beoordelingsprocedure weigert elke wijziging die de poort zou doorbreken, en het verdiepende dossier over de beoordelingspoort legt uit hoe.

Een deel van wat het onderzoek opleverde, kan een reputatie of een nagedachtenis schaden, en bij zulk materiaal is het verleidelijk om het groter of kleiner te maken. De site doet geen van beide. Eén regel, elke keer toegepast: meld wat de bron vaststelt, zeg eerlijk wat zij niet vaststelt, en laat twee afzonderlijke bevindingen nooit op elkaar leunen.

Het duidelijkste geval betreft een van de twee jongens die de eerste steen legden¹. In januari 1942 drukte een pro-Duits cultureel weekblad uit de bezettingstijd een interview af met de schilder Gerrit van Duffelen, afgenomen en ondertekend door de interviewer². Naast een traditionalistische kunstopvatting schrijft het artikel hem standpunten toe die aansloten bij het culturele programma van de bezetter³.

Het interview hoort bij het bronnenbestand, en de site legt het vast binnen zijn precieze reikwijdte. Ze meldt wat het stuk laat zien en houdt daar op: een interview, en de opvattingen die het hem toeschrijft. Hetzelfde bronnenbestand bevat geen bewijs van partijlidmaatschap en geen gedocumenteerde activiteit in de bezettingstijd, behalve dat hij bleef lesgeven in Amsterdam⁴, zoals vrijwel alle werkende Nederlandse kunstenaars in die jaren deden⁵. De pagina vermeldt het eerste en verzint het tweede niet. Het verdiepende dossier over het interview uit 1942 geeft het interview, de interviewer en de volledige tekst. Het tweede geval krijgt dezelfde behandeling. De directeuren van een meubelfirma die de hoek korte tijd gebruikte, werden in 1945 vastgezet omdat het bedrijf van collaboratie werd verdacht⁶. Sindsdien is in het gedigitaliseerde bronnenbestand geen aanklacht, tribunaal of bevinding van welke aard ook opgedoken⁷. De site beschrijft het dus als een beschuldiging zonder vastgelegde afloop, wat schuld noch vrijpleiting is, en het dossier over de open vraag rond de detentie zet het uiteen.

Een afzonderlijke bevinding laat zien waarom het laatste deel van de regel ertoe doet. Een straatbreed onderzoek naar de ontruiming van Joods huisraad in de oorlog omvat ook deze straat, en er is geen bewijs gevonden dat een firma op nummer 169 daarmee in verband brengt⁸. Dat is een afgebakend nulresultaat: er is gezocht en er kwam niets uit. De site geeft het precies zo weer, nooit als vrijpleiting, en houdt het ver weg van de detentie uit 1945. Beide beantwoorden een andere vraag, en geen van beide mag de andere verzachten.

Iets van de pagina weglaten is ook een beslissing. De site legt die beslissingen vast in plaats van ze stilzwijgend te nemen, zodat ook de keuzes zelf te controleren zijn. Vier soorten materiaal blijven bewust buiten publicatie.

Ten eerste worden privécontactgegevens van levende mensen in geen enkele vorm gepubliceerd. Ten tweede blijft niet-vrijgegeven familiemateriaal buiten beeld. Heeft een nazaat van een van de oprichtersfamilies materiaal met het onderzoek gedeeld dat de familie niet voor publicatie heeft vrijgegeven, waaronder een zeldzame beeltenis uit een privécollectie, dan blijft dat van de openbare pagina's tot de schenker toestemming bevestigt; de site vermeldt dat het bestaat, maar geeft het niet weer. Een algemene vrijgave voor het eigen materiaal van het project geldt niet voor materiaal van derden, en dat blijft ongepubliceerd tot die derde toestemming geeft. Ten derde blijft het precieze woonadres van levende nazaten buiten beeld, ook als dat bekend is. Ten vierde wordt de grote hoeveelheid werkmateriaal in de onderzoeksbestanden die geen gepubliceerde bewering ondersteunt wel bewaard, maar niet getoond. Eén uitsluiting gaat over nauwkeurigheid in plaats van privacy. Een afbeelding waarvan soms wordt aangenomen dat ze dit gebouw toont, is volgens de eigenaar-bewoner achter de muur niet nummer 169. Ze verschijnt op geen enkele pagina als afbeelding van het huis, en het geschil komt alleen aan bod waar het thuishoort, in de methodenotitie over fout-positieve resultaten.

Dit alles maakt de site niet compleet, en dat is ook niet de bedoeling. Ze markeert haar grenzen in plaats van ze te verbergen. De laatste pagina verlegt de aandacht van wat de site achterhoudt naar wat ze biedt: hoe je de site kunt citeren, hergebruiken en corrigeren.