¹²Leeg, daarna het Puinpaleis

Op 30 oktober 1987 stond in het Algemeen Dagblad een omkaderde advertentie van Firma J. A. van Duyn, Rochussenstraat 169: opheffingsuitverkoop van klassieke meubelen, met kortingen tot vijftig procent¹.

De uitverkoop liep van 30 oktober tot 5 november 1987 en maakte een einde aan ongeveer negenenveertig jaar Van Duyn op de hoek². De langst gevestigde gebruiker van het gebouw was in een week verdwenen.

Over de korting is de advertentie duidelijk, over wat daarna kwam zegt ze niets. Geen laatste dag van de firma op dit adres, geen datum waarop het pand werd leeggehaald, geen moment waarop iemand anders erin trok³. Vanaf hier worden de bronnen schaarser, en veel van wat volgt is niet te dateren. Met de winkel verdween ook het winkelgebruik van het gebouw⁴. Toch stond het niet gewoon leeg tot de krakers kwamen: in 1989 zat er hoogstwaarschijnlijk een kindertheater in, en daarover gaat het volgende deel⁵. Wanneer de eerste krakers erin trokken, is niet vastgelegd⁶. Het andere eind van de periode is helderder. In januari 1994 werden er al concerten gegeven⁷, ongeveer een maand vóór 13 februari 1994, de datum die worm.org en Wikipedia later als opening zouden noemen⁸. Tussen de opheffingsuitverkoop en het eerste bekende concert zitten dus ruim zes jaar, met halverwege een jaar theater en verder bijna niets op papier.

Voor wat daarna kwam, telde vooral de status die het lege pand kreeg. Een gebouw dat langer dan twaalf maanden leegstond, kon waarschijnlijk niet snel worden ontruimd. Wie er weer in trok, lijkt daardoor te zijn gebleven onder een informele gedoogsituatie met lage huur, in plaats van belegerd en uitgezet te worden⁹. Dat is iets anders dan een rechtsgeldige huur, en dat wordt hier ook niet beweerd. Wie in de lege jaren eigenaar van het pand was, staat niet vast. De bredere eigendomsvraag loopt door tot de herontwikkeling van 2009 en hoort bij het laatste tijdperk, waar het dossier over het eigendomshiaat er verder op ingaat.

Uit deze jaren is bijna niets te zien. Wat bewaard bleef, is de omgeving, niet de winkelpui. Een straatfoto uit 1992 toont de Rochussenstraat gezien vanaf de Zimmermanweg, langs een kantoortoren en een beplant verkeerseiland. Nummer 169 staat er niet op.

Eén foto is als deze hoek gecatalogiseerd: reclameschuttingen op de dichtgemetselde en dichtgetimmerde nummers 167 en 169 in 1987¹⁰. De schuttingen zitten vast op de bakstenen gevel zelf, waarvan de begane grond dichtgetimmerd is, en staan er niet voor. De huidige eigenaar van nummer 169, die de gevel kent, zegt dat het afgebeelde gebouw niet nummer 169 is. Daarom staat de foto hier niet als afbeelding van het huis¹¹. Het geschil, en wat het zou beslechten, staat in de methode voor fout-positieve identificaties.

Ook op gewonere manieren zet het adres je op het verkeerde been. Wie in de gedigitaliseerde pers zoekt op "Rochussenstraat 169", stuit steeds op dezelfde fout-positieve treffers. De grootste boosdoener is de Haagse Rochussenstraat 169, in de Schilderswijk: lijsten met gevonden voorwerpen, een advertentie van een dienstmeisje en een vacature uit 1934 waarin Den Haag gewoon wordt genoemd¹².

Eén jaar lang gaf de gesloten deur toegang tot een podium. Op zaterdag 4 februari 1989 stond Puinpaleis in de agenda van Het Vrije Volk: het Paleis Toneel Theater zou het de volgende middag om half drie opvoeren, op een speelplek die Duinpaleis heette, Rochussenstraat 169¹.

De twee namen zijn bijna een grap die het gebouw over zichzelf maakte. De zaal heette Duinpaleis, de voorstelling Puinpaleis: een paleis van puin, gespeeld op een hoek waarover de bronnen stil waren gevallen². Puinpaleis was een trilogie uit 1989, in drie delen, en over het eerste deel weet een secundaire bron meer dan de krant. De catalogus van de Theatercollectie van de Universiteit van Amsterdam vermeldt Puinpaleis: deel 1: In de eetkamer als jeugdtheaterproductie van het Paleis Toneel Theater, in première gegaan op 5 februari 1989, met theatermaker Erik-Ward Geerlings onder de spelers. Die secundaire vermelding klopt waarschijnlijk³. Een catalogusregel is geen programmaboekje of foto, dus de titel van deel één, de premièredatum en de aanduiding jeugdtheater zijn alleen waarschijnlijk juist. Het adres staat steviger, want dat geeft de krant van toen⁴.

Niet alles wat ooit met het gezelschap in verband werd gebracht, houdt stand. Een titel uit Geerlings' eigen werklijst, Wie vermoordde Willem Goossens?, werd een tijdlang gedateerd op 2 april 1989, op deze hoek. Die datum hoort echter bij de première van Puinpaleis deel 2; de twee waren door elkaar gehaald. Of het stuk ooit op nummer 169 is gespeeld, is niet bewezen. In december kondigde de zaal nog steeds voorstellingen aan. Een culturele agenda van 14 december 1989 adverteerde nog twee producties in Duinpaleis, Rochussenstraat 169: het nachtcabaret Het obscene eekhoorntje op zaterdag 16 december om half twaalf, en de middag erna de familievoorstelling De dame en de neushoorn, vanaf zes jaar⁵. Het cabaret werd gespeeld door De Pragmatici, Geerlings' eigen theatergroep⁶. Het intermezzo tussen winkel en kraakpand beschrijft het hele theaterjaar, met elke gedateerde vermelding.

Dat cabaret wijst ook al naar het volgende leven van het gebouw. Bij De Pragmatici speelde een Rotterdamse componist, Arthur Sauer, die in 1989 in het cabaret Het obscene eekhoorntje stond. In oktober 1995 was hij terug op hetzelfde adres, op het programma van de muziekzaal die toen in het gebouw zat⁷. Die zaal zou geen meubels verkopen en geen kindervoorstellingen spelen. Er klonk moderne muziek, en in de eerste weken van 1994 werd al gestemd. Dat verhaal, en dat van de mensen die de deur openden, is het volgende hoofdstuk.