⁶Gerrit, een van de twee namen in de steen

Op 3 juni 1899 legde de negenjarige Gerrit van Duffelen de eerste steen van het gebouw, met de zesjarige Cornelis Pelt naast zich¹. De jongen werd schilder. Van 1913 tot 1923 vermelden de adresboeken hem op Rochussenstraat 169b, boven het familiebedrijf, als kunstschilder en tekenleraar in het middelbaar onderwijs². Tien jaar lang was de woning boven de werkbanken het adres van een kunstenaar.

Zijn werk uit die jaren is goed gedocumenteerd. Hij exposeerde geregeld, schilderde stillevens en landschappen met wilgen en water, en ging zich steeds meer toeleggen op het etsen van de Rotterdamse haven³. In september 1914 kreeg zijn Stilleven, ingezonden onder het motto Zon, de schilderprijs van de Rotterdamsche Kunstkring⁴. Via de rederijen kwam er ook commercieel werk. De reclameaffiche uit 1922 voor de Holland-Oost-Azie Lijn, een grote kleurenlitho, werd lang toegeschreven aan een naamgenoot met banden in de scheepvaart; twee nationale collecties schrijven het werk inmiddels weer aan de schilder toe⁵. In de winter van 1922 op 1923 gaf de Holland-Amerika Lijn hem opdracht het gedenkboek voor haar vijftigjarig bestaan te illustreren⁶. Toen in juli 1923 de directeur van de Rotterdamse Zeevaartschool met pensioen ging, kreeg hij van zijn leerlingen een ets van een schip door Van Duffelen⁷.

Deze pagina gaat alleen over de tien jaar waarin hij boven de familiefabriek werkte. Zijn prijzen, solotentoonstellingen en volledige oeuvre staan in het verdiepende dossier over de kunstschilder, dat ook drie onjuist gebleken beweringen rechtzet, waaronder een olympische medaille die hij nooit won.

Zijn verloving werd op 10 december 1919 aangekondigd, met als adres alleen Rotterdam, 169¹. Het huwelijk met Geertruida Kaleveld werd op 24 augustus 1921 vanuit Rotterdam bekendgemaakt, en er volgden twee zoons, geboren in augustus 1922 en november 1923². Twee namen zijn hier ooit verkeerd gelezen, en beide zijn inmiddels verbeterd. De tweede zoon heet Kees, niet Elis zoals een eerdere zoekactie opleverde, en het gezin woonde daarna in de Eenhoornstraat, niet de Eendrachtsstraat³.

Het gezin vestigde zich op Eenhoornstraat 4a, waar de geboorteakten van 1922 en 1923 het gezin plaatsen en de adresboeken in 1923 en 1924 G. J. v. Duffelen, kunstschilder vermelden⁴. In januari 1926 werd in Schiebroek een derde zoon geboren, het teken dat het gezin de stad had verlaten⁵. Datzelfde jaar haalde Huib Luns Van Duffelen naar Amsterdam om teken- en anatomieles te geven⁶.

Het adres aan de Eenhoornstraat kennen we, het huis niet. Van de latere woning van het gezin, twee woningen op één perceel, bestaat geen geverifieerde foto van de eigen voorgevel. Wat ons materiaal wel en niet kan vertellen, staat in een verdiepend dossier dat vooral laat zien wat niet bewaard blijft.

Zijn werk heeft de adressen overleefd. Verschillende Nederlandse openbare collecties bezitten het¹. De grootste groep bevindt zich in het Rijksprentenkabinet van het Rijksmuseum: ongeveer elf etsen, waaronder Land van Hoboken in Rotterdam, een ets van het oude landgoed aan de overkant, die de kunstenaar in 1932 schonk². Ook de Rijksakademie, het Dordrechts Museum en de RCE hebben werk van hem³. De critici bepaalden zorgvuldig zijn plaats. Hij was geen figuur van de omwenteling in de beeldende kunst, maar wel een zeer gevoelig medium, en hij werd vooral gewaardeerd als toegewijde leraar wiens leerlingen beroemder werden dan hijzelf⁴.

Eén stuk hoort op deze pagina en niet alleen in een dossier. In januari 1942, tijdens de bezetting, drukte het pro-Duitse culturele weekblad De Waag een interview af met een "G. van Duffelen", ondertekend door Jaap Valk⁵. Naast een behoudende kijk op ambacht en onderwijs geven de afgedrukte antwoorden opvattingen weer die goed pasten bij het cultuurbeleid van de bezetter⁶. We nemen het op uit eerlijkheid en gaan niet verder. Er is geen bewijs van partijlidmaatschap of van iets anders dan doorgaan met lesgeven en exposeren, zoals de meeste Nederlandse kunstenaars in die jaren deden. Hoe ver de bron reikt en hoe de naam aan de schilder is gekoppeld, staat in de methodologische notitie over De Waag.

Hij overleed begin april 1967 in Bloemendaal, zevenenzeventig jaar oud, en werd in Westerveld gecremeerd⁷. Zijn familie bewaart nog verschillende schilderijen en etsen van hem, en zijn schilderspalet⁸. Ze zijn in 2026 gefotografeerd, blijven tot 2038 auteursrechtelijk beschermd en staan met de vereiste naamsvermelding in het verdiepende dossier over het werk in familiebezit⁹. Het uitgebreidere album dat de familie deelde, met familiefoto's en werk bij elkaar, is Een schildersalbum, bewaard in de familie.

Toen kwam er één voorwerp terug. In augustus 2026 kocht de huidige eigenaar van Rochussenstraat 169 een aquarel van Van Duffelen, De Rijn vanaf de Grebbeberg¹⁰. De maker had op zijn negende de eerste steen van het gebouw gelegd¹¹.

De adresboeken vermelden hem op 169b tot en met 1923¹². Binnen enkele jaren waren de ruimten beneden overgegaan naar een tapijt- en woninginrichtingsbedrijf, en daar begon het tweede leven van de hoek, waarmee het volgende tijdperk begint.