Gerard Kranendonk en de anderen

Gerard Kranendonk, een programmeur van free jazz die in 1976 had meegeholpen de Rotterdamse Jazzbunker op te richten, was degene die het initiatief nam voor het muziekpodium aan de Rochussenstraat 169¹. Hij overleed in juni 1996², iets meer dan twee jaar na de formele opening van het podium³.

De opening en de maand ervoor

Half januari 1994 gaf Dodorama al concerten aan de Rochussenstraat 169. Een recensie in Trouw van 14 januari meldt dat de Rouppe Group er op woensdagavond 12 januari had gespeeld⁴.

De krant noemde de plek het nieuwe podium voor moderne muziek aan de Rochussenstraat 169⁵. Toch houdt het podium zelf een datum een maand later aan als opening: 13 februari 1994, toen Peter van Bergen, Huib Emmer, Victor Snijtsheuvel en Jacques Palinckx er speelden⁶. Een aankondiging uit die tijd noemt de musici en geen organisator. In de uitsnede die we hebben zijn de eerste drie namen compleet en is de achternaam van Palinckx na de eerste letters afgekapt.

Die vier speelden op de opening⁷. Dat Kranendonk de initiatiefnemer was, weten we uit andere, latere bronnen⁸. In de negen jaar daarna gaf het podium een lange reeks concerten, tot en met het Eddie Prévost Project, aangekondigd als het laatste concert aan de Rochussenstraat 169, op 8 maart 2003⁹. Die programmering heeft een eigen register, voor een groot deel opgebouwd uit de eigen websites van het podium, zoals die zijn gearchiveerd.

De winkel die ook het podium was

Overdag was de ruimte een platenzaak. De rekken en bakken stonden op wielen en werden voor een concert opzijgerold, zodat er een concertzaal ontstond ter grootte van een huiskamer. Een hoge boekenkast werd omgedraaid en deed dienst als projectiescherm¹⁰. De enige beschrijving van het interieur uit die tijd stamt uit 1995. In haar recensie van een concert in oktober van dat jaar noemde Jaqueline Oskamp de plek een oud, rommelig winkelpandje, waar de cd-bakken, exotische instrumenten en rekken met alternatieve tijdschriften opzij waren geschoven om er een kleine concertruimte van te maken¹¹. In januari 2002 had WORM waarschijnlijk acht medewerkers op gesubsidieerde banen, en de winkel van Mariëtte Groot werd waarschijnlijk administratief gescheiden gehouden van het concertpodium¹².

Beide namen hadden een embleem. Dodorama koos de uitgestorven dodo als embleem, en bij de deur stond een levensgroot dodobeeld. De latere naam, WORM, ontstond spontaan toen de organisatie rond de eeuwwisseling vorm kreeg. Groot bedacht er de plechtige uitwerking Werk Overleg Rotterdamse Media bij, een ironisch backroniem: een grap, niet de betekenis van de naam¹³.

De programmeur

Vanaf 1995 programmeerde Lukas Simonis de muziek, en dat bleef hij doen tot in de WORM-jaren, tot 2007¹⁴. Volgens WORM richtten Simonis en Henk Bakker in 2001 de Sound Studios aan de Rochussenstraat 169 op¹⁵. Simonis zelf vertelt het anders: de studio kwam voort uit een eerder plan voor een muziekwerkplaats, dat twee mensen van Dodorama, Gerard van Dongen en Simonis zelf, waarschijnlijk oorspronkelijk hadden bedacht voor het Centrum voor Actuele Muziek, een project dat nooit doorging¹⁶. Hoe goed de studio daar toen al draaide, staat niet vast: een verslag uit die tijd plaatst de muziekwerkplaats nog in de planfase.

Het bestuur, de fusie en de anderen

In 2000 fuseerde Dodorama met een filmwerkplaats en filmorganisatie Popifilm tot WORM¹⁷. De weg daarheen was langer. Vanaf ongeveer 1995 deed Dodorama waarschijnlijk mee aan een plan van de Rotterdamse Kunststichting voor een Centrum voor Actuele Muziek, waarvan het bestuur vaak aan de Rochussenstraat 169 vergaderde¹⁸. Rond 1999 koos Dodorama ervoor om in plaats daarvan WORM te worden, wat volgens Simonis het plan feitelijk de das omdeed¹⁹.

De bronnen geven ieder een andere rol. Kranendonk nam het initiatief voor Dodorama²⁰, Simonis programmeerde vanaf 1995 de muziek²¹, en Groot was in 2002 waarschijnlijk eigenaar van de administratief gescheiden winkel²². Eén gegeven verbindt het bestuur met het gebouw. De eerste voorzitter was waarschijnlijk Jeroen Chabot van de Willem de Kooning Academie, geworven door Doorn, Groot en Hans Beekmans, en volgens hetzelfde verslag vergaderde het bestuur aan de Rochussenstraat 169, ook op 11 september 2001, een vergadering die Chabot zich in WORMs eigen mondelinge geschiedenis herinnerde als één van de vreemdste vergaderingen die ik ooit heb mogen leiden²³. Chabot wist nog dat hij onderweg op de autoradio over de aanslagen in New York hoorde. Volgens zijn verslag besloot het bestuur: dat in NYC was van geen belang en natuurlijk gingen we door²⁴.

Wat het bronnenbestand corrigeert

Dat vertrek was waarschijnlijk een uitzetting en geen verhuizing: WORM werd in 2003 uit het kraakpand aan de Rochussenstraat gezet en sloot die periode in november af met een Schluss Party²⁵. Daarna zat de organisatie hoogstwaarschijnlijk een jaar zonder vaste plek en trok rond, tot zij zich vestigde op het oude VOC-terrein in Delfshaven²⁶.

Kranendonk heeft die decennia niet meer meegemaakt. Hij overleed in juni 1996, twee jaar na de start van het podium dat hij was begonnen²⁷; die maand staat in zijn in memoriam. Het pianostuk Blauwbrug van Guus Janssen uit 1996 herdenkt zijn overlijden²⁸.

De catalogus vermeldt bij het werk ook In memoriam Gerard Kranendonk en dateert het auteursrecht op 1996. Het is een bron van buiten WORMs eigen geschiedenis, en die noemt hem met zoveel woorden de programmeur en initiatiefnemer van het podium²⁹.