Vier manieren waarop dit adres misleidt
Een huisnummer is niet uniek, een achternaam is geen vingerafdruk en een catalogusbijschrift is geen bewijs. Een zoekactie op “Rochussenstraat 169” levert ook dingen op die niets met deze hoek te maken hebben, en die eruit halen hoort bij het werk. De meeste beweringen hieronder zijn terzijde gelegd. Het Haagse voorbeeld uit 1930 blijft een waarschijnlijke plaatsbepaling, en de laatste foto blijft betwist. Elk geval heeft zijn eigen reden en zijn eigen vastlegging.
Ook een Rochussenstraat 169 in Den Haag
Er zijn er gewoon twee. Ook Den Haag heeft een Rochussenstraat, in de Schilderswijk, met een eigen nummer 169, en dat huis liet zijn eigen spoor in de krant na: lijsten met gevonden voorwerpen uit 1910 en 1925, een bedankadvertentie uit 1926 ondertekend met 's-Gravenhage, en een vacature uit 1934 in de Delftsche Courant die Den Haag met zoveel woorden noemt. Het duidelijkste voorbeeld is een kleine advertentie van oktober 1930:
ER BIEDT ZICH AAN net Duitsch meisje, 24 jaar, voor den dag, ƒ 12.50 p. w., voor dag en nacht ƒ 10 p. week. Goed kunn. werken, koken en naaien, van goede getuigen voorz. Brieven: Rochussenstraat 169. AXY
Een huishoudelijke hulp plaatste de advertentie zelf, op zoek naar dagwerk of een inwonende betrekking: een nette Duitse jonge vrouw van 24, die kan schoonmaken, koken en naaien. Reacties konden worden gestuurd naar Rochussenstraat 169. De advertentie zou zo uit een Rotterdamse krant kunnen komen. De krant waarin ze stond, de Haagsche Courant, plaatst haar zeer waarschijnlijk in Den Haag. Bij de vastgelegde controle op fout-positieven is elk behouden bericht getoetst aan de krant, de plaats van ondertekening of een ander detail dat de stad vastlegt.
269 gelezen als 169
Dezelfde controle liet zien dat veel ruis uit Rotterdam zelf komt, door een fout in de tekstherkenning en niet door een Haags resultaat. Het advertentiebureau P. Keuzenkamp Jr zat aan de Rochussenstraat 269, in Rotterdam-3. Het postbusnummer van het bureau stond tussen ongeveer 1946 en 1969 in honderden kleine advertenties van anderen, en de OCR leest 269 als 169. Straat en stad kloppen, het nummer niet.
De buren op nummer 171
Eén deur verder staat een ander huis. Een advertentie van een dienstmeisje uit 1906 legt Rochussenstraat 171 precies vast: het 2e Huis vanaf den 's Gravendijkwal, naast de Meubelfabriek Van Duffelen en Pelt. Berichten over 171 gaan over de buren van nummer 169 en zijn om die reden terzijde gelegd.
Dezelfde firma, een ander adres
De firma's die wel op de hoek zaten, zaten ook elders, en via die andere adressen komen berichten binnen die hier niet thuishoren. Beens' Woninginrichting adverteerde keer op keer vanaf Coolsingel 56 en 103 en vanaf Nieuwe Kerkstraat 80; P. van Reeuwijk vanaf de Kipstraat, de Nieuwe Binnenweg, de Jongkindstraat en de Jensiusstraat. Een vacature of verkoop op een van die adressen hoort bij dezelfde firma, maar bij een ander gebouw.
Een wijnkist van Tuschinski en een naam die de bron niet noemt
Ook dwaalsporen van een andere soort, los van het adres zelf, zijn nagelopen en terzijde gelegd. Eén ervan is lastiger te zien dan de rest: een recente onderzoeksronde met AI hing een oorlogsverhaal aan het verkeerde huis. Het gaat over verzetswerk via de telefoon en een wijnkist in de gang, geadresseerd aan een bovenbuurman, A. Tuschinski. De onderzoeksronde koppelde het aan nummer 169 en aan een bewoner met de naam “J. D. A. Leeflang.” De aangehaalde bron, een biografie van Tuschinski uit 1951 die via een webtranscriptie is geraadpleegd, noemt geen Leeflang en geen huisnummer. Er is alleen sprake van een naamloze man aan de Rochussenstraat. Naam en nummer zijn er later bij gekomen, en geen van beide houdt stand bij toetsing aan de bron. Tuschinski woonde aantoonbaar op Rochussenstraat 77 in Rotterdam, maar ook dat plaatst de anekdote niet daar; het blijft een verhaal over een onbekend adres aan de Rochussenstraat.
Opnamen van WORM die elders zijn gemaakt
Een ander spoor komt van de instelling die later in het gebouw trok. Niet alles wat discografieën aan WORM toeschrijven, is op deze hoek gemaakt. Een opname van Intermission uit 1998 werd gemaakt in Lokaal 01 in Breda, het BIMhuis in Amsterdam en Paradox in Tilburg; een uitgave uit 2007 is opgenomen in het latere onderkomen van WORM aan de Achterhaven; en de vertoningen van WORM in 2002–03 vonden plaats in Nighttown. De organisatie en het adres zijn twee verschillende dingen, en een vermelding van WORM vormt geen bewijs over nummer 169.
De andere De Nijs
Het laatste geval is gewoon een naamgenoot. In Noord-Holland werkt tegenwoordig een bouw- en ontwikkelingsbedrijf onder de naam De Nijs. Dat is niet De Nijs' Meubelfabriek uit Rotterdam, de meubelfabriek aan de Sluisjesdijk: een ander bedrijf, een andere provincie, een andere branche, en op alle drie de punten uitgesloten.
De foto die de eigenaar betwistte
Dit laatste geval is anders dan de rest: de andere kwamen bij een zoekactie aan het licht, maar deze mogelijke fout ontdekte de eigenaar door de identificatie te betwisten van een foto die het dossier al had opgehaald. Het Stadsarchief catalogiseert een foto uit 1987 als reclameborden op de dichtgemetselde en dichtgetimmerde panden, de nummers 167 en 169, op de hoek van de Rochussenstraat, en die foto is het enige bewijs voor het detail dat het gebouw eind jaren tachtig afgesloten achter schuttingen stond. Een opheffingsuitverkoop in oktober 1987 en een kraak in februari 1994 bevestigen die twee afzonderlijke momenten, maar laten niet zien dat het pand daartussen al die tijd leegstond. De huidige eigenaar-bewoner van nummer 169 heeft de foto bekeken en zegt dat de getoonde gevel niet bij dit gebouw hoort.