Stilte is geen afwezigheid
Veel van wat we weten over wie op de hoek woonde en werkte, komt uit één bron: het Rotterdamse adresboek, dat bijna elk jaar verscheen. Je leest het al snel als een volkstelling. Staat er een naam bij een deur, dan was daar iemand; staat er geen naam, dan was er niemand. Dat laatste klopt niet, en het adresboek zegt dat zelf. Wat mogen we dan concluderen als het adresboek bij een adres niemand vermeldt?
Minder dan het lijkt. Onderaan de stratenlijst drukt het boek een regel af voor de woningen die het weglaat, en dat zijn de goedkoopste. De bladzijde uit 1917 geeft de uitgebreidste versie: buiten beschouwing blijven de bovenwoningen van per week verhuurde woningen en de per week verhuurde woningen met een huurwaarde onder drie gulden. Andere jaren geven een kortere regel, die alleen de per week verhuurde woningen met steeds wisselende huurders uitsluit. De regel noemt soorten woningen en huren, niet het beroep of de omstandigheden van elk huishouden dat ontbreekt.
Ook waar het boek een pand wel vermeldt, klopt het gedrukte niet altijd met dat pand. De reeks huisnummers die bij een firma staat, verandert bijna elk jaar, terwijl de mensen binnen gewoon blijven waar ze zijn. Van 1915 tot 1918 staat Van Duffelen & Pelt dan weer bij de ene reeks nummers, dan weer bij een andere, hoewel al die jaren dezelfde huishoudens op 169b en 169c wonen. De bladzijde uit 1917 hieronder is één voorbeeld.
Duffelen & Pelt, v., meubelfabrik., behang. & stoffeerders - Rochussenstraat … … 169a-b
Het adresboek kan ook achterlopen op de gebeurtenissen. Van Duffelen & Pelt adverteerde al lang niet meer voor werk op de hoek, maar de adresboeken bleven de firma er als meubelfabrikant vermelden. Het oude vak bleef zo nog jaren op het oude adres staan, na de laatst teruggevonden advertentie op nummer 169.
Als één getuige naast andere blijft het adresboek bruikbaar.
Waar het adresboek zwijgt, geven de gezinskaarten van het bevolkingsregister een huishouden met namen en verhuizingen met data. Op de achterkant van de kaart van Cornelis Pelt staat de hoek eerst als Coolhavenkade 169, later als Rochussenstraat 169c, en daarna volgt zijn verhuizing naar Snellinckstraat 10a op 22 maart 1921.
De kaarten dateren ook het vertrek van de oprichters van de hoek: Cornelis Pelt op 22 maart 1921, en de familie Van Duffelen, naar Zeist, op 4 mei 1921.
De hele tabel berust op de regel die het adresboek zelf over zijn beperkingen afdrukt: stilte betekent niet dat er niemand was.