Eén feit, van begin tot eind

Staat er bij een zin op deze site een klein teken dat een bron opent, dan staat dat teken voor een keten, en die keten kun je aflopen. Hij loopt van de bewering naar de bron waarop ze rust, dan naar wat die bron in eigen woorden zegt, en ten slotte naar de kopie van die bron die op schijf wordt bewaard. Dit dossier volgt één echte bewering helemaal tot aan de bron, zodat je precies ziet waaruit een verwijzing hier bestaat.

De bewering

Dr. S. J. Halbertsma was arts in Rotterdam¹, en in dit verhaal komt hij voor als klant van de meubelfirma op de hoek. Bij Koninklijk Besluit van 15 september 1920, nummer 37, werd hij benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau². De bevinding is bevestigd, en ze leent zich goed voor zo'n tocht omdat er niets aan wordt betwist: de onderscheiding, de datum en het nummer van het besluit liggen allemaal openbaar vast.

Wat de bron zegt en wat wij daaruit opmaken

De bewering rust op de officiële staatskrant, de Nederlandsche Staatscourant, in het nummer van 17 en 18 september 1920. Onder de vaste kop met benoemingen en pensioenen beslaat het besluit één gedrukte regel:

Dat is de bron, woord voor woord³. Onze lezing ervan houden we apart, en die is eenvoudig. De Staatscourant is het eigen primaire verslag van de staat over zijn eigen besluit, en ze drukt nummer en datum letterlijk af. Aan de benoeming zelf kleeft dus geen enkele onzekerheid. De aantekening naast de scan zegt precies dat en niets meer: een onderscheiding laat in zijn loopbaan, zonder iets af te leiden wat niet in de regel staat.

Het bewaarde document

Onder de bron ligt het ding zelf. De volledige pagina van de Staatscourant is als bestand op schijf bewaard, met een controlesom die verandert als het bestand verandert. Die controlesom identificeert de bytes die wij bewaren en voor deze lezing hebben gebruikt. Op zichzelf bewijst ze niet dat elke toekomstige kopie of weergave ongewijzigd is.

Een oudere bewijsketen

Sommige bevindingen op deze site hebben een minder strak samengebrachte onderbouwing, en dat verschil is het bekijken waard. We weten net zo zeker wie de bouwtekeningen van 1899 maakte: Nicolaas Tinbergen, hoofd van de firma die als aannemer wordt genoemd⁴. Meerdere documenten wijzen naar hem: een adresboek, een jubileumbericht, een geboorteregister uit 1892 dat hem als architect op het adres van de aannemer zelf inschrijft, en zijn handtekening, die overeenkomt met zijn eigen handschrift⁵. De bevinding is bevestigd en volledig zichtbaar. Wat ze nog niet heeft, is één geordend blok waarin precies staat wat elk van die documenten zegt, zoals dat er voor Halbertsma wel is dankzij de regel uit de Staatscourant. Ze is op de oudere, lossere manier vastgelegd: het bewijs ligt verspreid over meerdere afzonderlijk bewaarde documenten, in plaats van samengebracht in één geheel.

Wat een verwijzing niet is

Nog één punt om af te ronden. De site tekent ook diagrammen, bouwt een netwerk van wie met wie verbonden is en houdt bij welke bewering op welke bron steunt. Waar ze twee documenten naast elkaar zet, is die vergelijking een afbeelding die wij hebben samengesteld, geen document op zich. Al die hulpmiddelen helpen je de weg te vinden in het materiaal, en ze zijn nuttig, maar geen ervan is het bewijs. De bewijsketen eindigt bij het bewaarde document. Zijn een gegenereerd hulpmiddel en dat document het oneens, dan moet het verschil worden nagekeken en gecorrigeerd, en nooit verstopt achter de overzichtelijker ogende weergave.