Werktijden, vakantie en een staking
Drie documenten uit die tijd laten iets zien van het werk bij Beens, vóór en tijdens de jaren aan de hoek: een kennisgeving over een vakantiesluiting, een krantenbericht over laat doorwerken en de verslagen van de staking van 1923.
Vakantie en een late avond
In augustus 1918, voordat het bedrijf naar de hoek kwam en toen het nog vanaf Coolsingel 56 adverteerde, sloot Beens zijn fabriek vier dagen voor vakantie, van de 25e tot en met de 28e. Het zette de sluiting in de krant, zodat er in die dagen buitenshuis geen stoffeer- of meubelwerk zou worden gedaan. Kantoor en magazijnen bleven open.
Op 24 augustus stond dezelfde kennisgeving nog eens in De Maasbode.
Er pal naast plaatste Kam & Van Rhijn, Schiedamschesingel 9 (telefoon 3384), woord voor woord dezelfde tekst, naast Coolsingel 56, telefoon 13625 van Beens. Beide bedrijven gingen dezelfde vier dagen dicht, een kleine vorm van onderlinge afstemming.
In november 1920 schreef het socialistische dagblad Voorwaarts over stoffeerders die voor het bedrijf werkten aan de Westersingel 68. Ze hadden meerdere avonden tot elf uur doorgewerkt, terwijl de wet inmiddels de achturige werkdag had ingevoerd. Op een vrijdagavond, aldus de krant, kwam de Arbeidsinspectie langs en die noteerde acht overtredingen van de Arbeidswet.
Overtreding Arbeidswet. Stoffeerders, werkzaam voor Been's woninginrichting in het pand Westersingel 68, hadden ondanks wettelijke invoering 8-urendag, reeds enkele avonden gewerkt tot 11 uur. De Arb. Inspectie hiervan in kennis gesteld, bracht Vrijdagavond een bezoek en constateerde een achttal overtredingen. Het is te hopen, dat en patroon en gezellen zoodanige bestraffing zullen krijgen, dat hun voortaan de lust tot wetsovertreding zal vergaan.
De staking begint, 12 maart 1923
Toen de staking kwam, staakte de hele branche. Op de ochtend van 12 maart 1923 legden de Rotterdamse meubelmakers en stoffeerders het werk neer, op advies van hun drie samenwerkende bonden.
DE ACTIE IN HET MEUBELMAKERS- EN BEHANGERSBEDRIJF. Hedenmorgen brak alhier de staking uit in het meubelmakers- en behangersbedrijf op advies van de drie samenwerkende organisaties. Het bedrijf ligt bijna geheel stil. Bij dit conflict zijn betrokken de volgende werkgevers: N.V. Allan & Co.; N.V. Eckhard; Maas; Breedveld; Gesscher & Kemper; Westerhof en ten Bosch; N.V. Beens' woninginrichting; N.V. Gogarn; Speelman; Godschalk; A. G. Sluyter; Toebosch; Lieshout; Carree; Peiffer. Ruim 250 gezellen zijn in staking. Tot deze staking is in een Zaterdag gehouden vergadering besloten omdat met de werkgeversorganisaties geen overeenstemming is bereikt omtrent den duur van het contract voor een jaar en de vastlegging daarin van de 48 urige werkweek. Hedenmorgen kwamen de stakers bijeen. Een stakingscomité is gevormd bestaande uit het bestuur der drie samenwerkende organisaties. (Op dezelfde pagina, kolom "UIT DE MEUBEL-INDUSTRIE": de loonsverlaging van 10% die de staking uitlokte en de uitbreiding ervan naar Amsterdam, Rotterdam, Haarlem, Groningen, Den Haag en Zaandam. De rest van de pagina is N/A.)
De branche lag vrijwel geheel stil. De Maasbode noemde zo'n vijftien werkgevers als betrokken bij het conflict, en N.V. Beens' Woninginrichting werd daarbij genoemd, naast zaken als Allan & Co., Eckhard en Maas. De fabriek van Beens was de werkplaats aan de Rochussenstraat 169 . Volgens datzelfde bericht staakten die ochtend in de hele branche meer dan tweehonderdvijftig gezellen; dat cijfer geldt voor de hele branche, niet voor de hoek alleen. Het bericht in Het Vaderland van 13 maart was directer: bij Beens werd niet gewerkt.
Voorwaarden, afwijzing en stemming
Volgens de berichten ging het conflict over loon, het jaarcontract en de werkweek van achtenveertig uur. Op 13 maart maakten de werkgevers van de patroonsvereniging hun voorwaarden bekend: tien procent loonsverlaging voor de eerste drie maanden, nog eens tien procent voor de drie maanden daarna, en verlenging van de werkweek van vijfenveertig tot achtenveertig uur.
DE STAKING IN HET MEUBELBEDRIJF. Het aantal stakers in het meubelbedrijf bedraagt te Utrecht 133 v.w. 62 georganiseerd in den modernen, 25 in den R.K., 23 in den Christ. bond, benevens 23 ongeorganiseerden. Er wordt bij 14 patroons gestaakt. Te Delft zijn de meubelmakers-, behangers en stoffeerdersknechts op de nieuwe voorwaarden aan den arbeid gegaan, zonder contract. Te Rotterdam is bij de patroons, die bij den patroonsbond zijn aangesloten, het werk niet hervat. Ze hadden den gezellen een contract voorgelegd, waarin voor de eerstkomende 3 maanden een loonsverlaging van 10 pct. en voor de drie daarop volgende maanden opnieuw eenzelfde loonsverlaging werd voorgesteld. Tevens zou de 45-urige in een 48-urige werkweek worden veranderd. Ongeveer 250 arbeiders hebben op die voorwaarden het werk niet hervat. Bij Been's woninginrichting, Allan en Co., Gogarn, Maas, Eckhard en eenige kleinere patroons is niet gewerkt. De stakers hebben een bijeenkomst gehouden, waarin besloten is de staking zoolang voort te zetten totdat de patroons met andere voorwaarden zullen komen. *** De firma Pander deelt mede, dat het door de arbeiders bekend gemaakte, als zouden eenige oude werklieden, die zich gistermorgen bij die firma aanmeldden, zijn teruggezonden, uit de lucht is gegrepen. Degenen, die zich aanmeldden, zijn gewoon aan het werk gegaan. [Niet getranscribeerd; paginacontext: direct hieronder begint een afzonderlijk, niet-verwant bericht, "UIT ROTTERDAM. Uitbreiding gasfabriek Keilehaven." (debat in de Rotterdamse gemeenteraad over uitbreiding van de gasfabriek, zonder verband met de staking in het meubelbedrijf).]
De stakers kwamen bijeen, wezen de voorwaarden af en besloten vol te houden tot de werkgevers met iets anders kwamen. Op 11 april vergaderden ze opnieuw, in afzonderlijke bijeenkomsten in Rotterdam, en stemden ze in met de nieuwe voorstellen van de werkgevers, bij schriftelijke stemming. De stakers van de moderne, christelijke en katholieke bonden aanvaardden de voorstellen, met de toezegging dat er achteraf geen represailles zouden volgen.
De staking in het meubelbedrijf. Het einde te wachten. AMSTERDAM, 11 April. — Men meldt ons: Als resultaat van de gisteren gehouden conferentie tusschen de vertegenwoordigers van werkgevers en arbeiders in het meubel- en behangersbedrijf kan worden gemeld, dat 1e. De werkgevers hun aanbod van loonsverlaging hebben teruggebracht tot 10 pCt., waardoor het loon in de eerste gemeentegroep op een minimum van 70 cent per uur voor meubelmakers en van 68 cent per uur voor behangers zou komen. De arbeidersbesturen wilden met 72 cent voor meubelmakers en 70 cent voor behangers genoegen nemen. 2e.: de arbeidsduur in het contract wordt 8½ uur per dag en 48 uur per week. Voor de overuren wordt 20 pCt. extra loon betaald. Van deze overuren eischen de werkgevers nog een maximum van 200 per jaar en 10 per week, terwijl de arbeidersbesturen niet meer dan 180 per jaar en 10 per week als maximum wilden toelaten; 3e.: het minimumloon voor de routine-arbeiders blijft gehandhaafd op 3 centen per uur beneden dat van de geschoolde arbeiders. Een gemengde commissie zal pogen over een definitieve regeling van deze loonen tot overeenstemming te komen. 4e.: alle stakers komen op hun plaats terug. Waar dit om redenen van technischen aard niet direct mogelijk is, zal het uiterlijk binnen drie weken het geval zijn. Een uitzondering hierop moest voorloopig voor eenige fabrikanten in Waddinxveen gemaakt worden, van wie nog niet zeker is, of zij zich bij een eventueel definitief accoord zullen aansluiten; 5e.: de overeenkomst wordt aangegaan voor den duur van een jaar. Zooals hieruit blijkt zijn over het loon en het aantal overuren partijen het nog niet eens geworden. De beslising over het aanvaarden van het laatste patroonsaanbod of het voortzetten van de staking zal zoo spoedig mogelijk door de stakende personeelen worden genomen. Hedenmorgen hebben hier ter stede de stakende meubelmakers en behangers in „Handwerkers Vriendenkring" vergaderd. Daar werd mededeeling gedaan van de bovenvermelde resultaten van de conferentie van gisteren. Naar wij vernemen, sprak de meerderheid van de Amsterdamsche stakers zich ten gunste van de patroonsvoorstellen uit. De eindbeslissing zal van het oordeel der overige afdeelingen van den Bond afhangen. Te Rotterdam. ROTTERDAM, 11 April. — Hedenmiddag zijn hier ter stede vergaderingen gehouden van bij de Moderne, Christelijke en Katholieke bonden aangesloten stakende meubelmakers, waar het resultaat is medegedeeld van de in Den Haag gehouden conferentie met de patroonsorganisatie. Door de patroons werd op die conferentie, naar reeds is gemeld, medegedeeld, dat zij genoegen nemen met 10 % loonsverlaging in plaats van 13 %, zooals zij aanvankelijk hadden voorgesteld. Zij weigerden echter de doorvoering van de 48-urige werkweek, de vier vacantiedagen, de doorbetaling van christelijke feestdagen. De uitkeering bij ziekte werd gehandhaafd, terwijl het percentage voor overwerk op 20 werd gesteld. De vergaderingen besloten na schriftelijke stemming de nieuwe patroonsvoorstellen te aanvaarden. Ook in andere plaatsen zullen deze voorstellen aan de goedkeuring der stakers worden onderworpen. 's-GRAVENHAGE, 11 April. — Uiterlijk Vrijdagavond a.s. zal aan de commissie van vertegenwoordigers der werkgeversorganisaties bericht moeten worden of het aanbod van patroonszijde geaccepteerd wordt. Voorts is nog overeengekomen dat, indien de voorwaarden der werkgevers worden aanvaard, na opheffing der staking geen rancunemaatregelen zullen worden genomen.
Volgens de Rotterdamse alinea brachten de werkgevers de voorgestelde verlaging terug van dertien naar tien procent, bleef de ziekte-uitkering bestaan en kwam er twintig procent toeslag op overwerk, maar wezen ze de achtenveertigurige werkweek, vier vakantiedagen en doorbetaalde christelijke feestdagen af. De landelijke alinea noemt minimumlonen van zeventig cent per uur voor meubelmakers en achtenzestig voor stoffeerders, tegenover de tweeënzeventig en zeventig die de bonden vroegen. Ook meldt die een werkdag van achteneenhalf uur, een omstreden maximum van tweehonderd overuren per jaar tegenover honderdtachtig bij de bonden, en dat alle stakers uiterlijk binnen drie weken weer aan het werk zouden zijn.
De schikking werd op 14 april gemeld, en het werk zou de maandag daarop, de 16e, worden hervat. De voorwaarden: tien procent loonsverlaging, met behoud van de vierde loonklasse en de werkweek van achtenveertig uur. Op overwerk kwam twintig procent toeslag, en het collectieve contract werd voor een jaar vastgelegd, zonder represailles. Over de achtenveertigurige werkweek zijn de twee berichten het niet eens. Volgens het Rotterdamse verslag van 12 april wezen de werkgevers die af, terwijl volgens het bericht over de schikking van 14 april de achtenveertigurige werkweek juist behouden bleef .
Naar de „Tel.” verneemt, hebben de conferenties tusschen de werknemersorganisaties en het werkgeverscomité uit het meubelbedrijf tot resultaat gehad dat de staking thans tot het verleden behoort en het werk Maandag a.s. hervat wordt. De thans overeengekomen voorwaarden komen op het volgende neer; alle loonen worden met 10 pct. verlaagd, de 4e loonklasse blijft bestaan, de 48-urige werkweek wordt gehandhaafd, overwerkuren worden met 20 pct. extra betaald, het nieuwe collectief contract wordt in plaats van voor drie maanden voor den tijd van één jaar aangegaan. De patroons treffen geen rancunemaatregelen. Oorspronkelijk kwamen de patroonsvoorstellen neer op 30 pct. loonsverlaging voor gewone en 23 pct. voor geroutineerde arbeiders, een ongelimiteerde werkweek, 10 pct. extra voor overwerk en vervallen der 4e loonklasse. (Het bericht eindigt met een scheidingsstreep; het volgende bericht op de pagina, "In de vergadering der Moderne Theologen te Amsterdam gehouden...", is niet verwant en hier niet overgenomen.)
Het schikkingsbericht is een landelijk bericht. Het noemt 16 april als datum van werkhervatting; als die datum ook in Rotterdam gold, duurde de staking ongeveer vijf weken.
Het grotere verhaal, over de bonden en werkgeversorganisaties in de branche en de landelijke collectieve overeenkomst die ze een paar jaar later sloten, hoort samen met de schikking van 1907 bij . Wat bij dit adres hoort, is klein en precies: een vakantiekennisgeving, de gemelde late werktijden en de stilgelegde fabriek tijdens de staking van 1923. Alle drie gaan over één bedrijf, waarvan het verhaal staat in .