Wat leesbijlagen vastleggen

Op zichzelf is een scan alleen een plaatje van een bladzijde. Bruikbaar wordt hij pas door de lezing die ernaast staat. Bij een document is dat een woordelijke transcriptie van wat er precies staat, met een vertaling als de bladzijde niet in het Engels is. Bij een foto, tekening of kaart is het een beschrijving van wat je ziet. Een leesbijlage kan ook kort vermelden hoe de lezing tot stand kwam. Onze methode eist dat elk handgeschreven gegeven waarop een conclusie rust, zoals een naam, een datum of een adres, vóór registratie een vastgelegde herkomst van de lezing heeft en opnieuw wordt gelezen door een tweede, onafhankelijke externe lezer die de eerste lezing niet heeft gezien. Dat is een werkregel, geen bewering dat elke leesbijlage zo'n tegenlezing vermeldt: veel leesbijlagen noteren alleen wie de lezing maakte en wat nog onzeker is. De viewer toont de beschrijving, de transcriptie en de vertaling: vergroot een scan, open het paneel Annotaties en wissel tussen de drie tabbladen.

Niet elk onderdeel past bij elk document, dus de dekking is niet eerlijk met één ja of nee weer te geven. Een foto heeft een beschrijving nodig en geen transcriptie; een Nederlandse bladzijde heeft een vertaling nodig, een Engelse niet. Een scan heeft een lezing ernaast als er een beschrijving of transcriptie is. Een aparte controle kijkt of ook elk toepasselijk onderdeel compleet is.

In de momentopname van 10 september 2026 hadden ongeveer negenhonderd geregistreerde items minstens één leesbijlage waarvan het bestand aanwezig is. Het precieze getal verandert zodra er records bijkomen, en hangt ervan af of geaccepteerde herzieningen als aparte bijlagen meetellen. We hebben het bewust niet teruggebracht tot één getal of tot een percentage van unieke scans. De eerdere dekkingsverdeling van 938/771/167 laten we hier vallen, omdat dit verdiepende dossier geen noemer vastlegde die iedereen kon reconstrueren en niet zei welke soorten stukken welke onderdelen nodig hebben.

Een dekkingsrapport dat overeind blijft, vraagt om een telling per onderdeel: welke stukken binnen de afbakening vallen, of elk een transcriptie, vertaling of beschrijving nodig heeft, en of die onderdelen er zijn. Een ontbrekende bijlage kan achterstallig werk zijn, een geval waarin niets van toepassing is, of een defect in de ondersteuning. Die drie voegen we hier niet samen tot één percentage. Het paneel over de bewijssluiting geeft apart de eenvoudigere telling van aanwezige bestanden.

Het meeste materiaal met een lezing ziet eruit als deze gezinskaart uit het bevolkingsregister. Hij is regel voor regel getranscribeerd, en ernaast staat wie de transcriptie maakte en welke lastige lezingen nog onzeker zijn. Bovenaan staat de meubelmaker Cornelis Pelt, geboren in Rotterdam in 1856: