Vijftig schilderijen, en waar de bewering ophoudt
Een kort seizoen in 1918 had N.V. Beens' Woninginrichting een tentoonstellingsruimte boven haar showroom, en voegde het bedrijf even het tonen van schilderijen aan zijn handel toe. Dat klopt, maar het is weinig, en het kan al snel te ruim worden opgevat. Drie documenten dragen het, alle uit twee maanden van 1918: één over de opening in april en twee van eind juni. Waar het ophoudt, zegt evenveel als wat het laat zien.
Een modelhuis met schilderijen aan de wand
Toen het bedrijf in april 1918 aan Coolsingel 56 openging, noemde het katholieke dagblad De Maasbode het geen meubelzaak. De krant sprak van een modelhuis van fijne kunstzinnige woninginrichting. Ze voerde haar lezers langs Perzische tapijten en door complete ingerichte kamers, waar schilderijen bij het interieur hoorden. Veel ervan schreef ze toe aan onze beste Hollandsche meesters, maar ze noemde er maar twee: een interieur van Kever en een bezield landschap van Frank van der Valk. Daaromheen stonden de decoratieve stukken die het bedrijf tien jaar later nog verkocht: een garnituur van antiek blauw, een kostbare cloisonnévaas en een Chinese theepot, op een zeldzaam blauwgetint Chinees tapijt. De hele episode speelt zich in die wereld af. De schilderijen maakten een kamer af; ze hingen niet aan de muur van een kunsthandel.
N. V. BEEN'S WONINGINRICHTING. Aan den Coolsingel 56 is gisteren opnieuw een modelzaak geopend van de Rotterdamsche meubel-industrie. Been's Woninginrichting heet de Naamlooze Vennootschap, en wien het gegeven mag zijn door Been zijn woning ingericht te zien, die weet haar toevertrouwd aan hen, verzekerd van een aangenaam smaakvol en stijlvol milieu. Been's Woninginrichting! De naam zegt veel, maar geenszins dekt hij de grootsche opzet van het magazijn, geen verwarrend boelhuis, maar een meubelzaal van fijne kunstzinnige woninginrichting. Op de vloeren fraaie mooi-toonige Perzische kleden. Men ziet er kamers, zooals een woning kan zijn. Langs de wanden in fijne zacht toonen gehouden behangselpapier, en daaraan menig fraai schilderij van onze beste Hollandsche meesters, een Kever's binnenhuis, een zielvol landschap van Frank v. d. Valk e. a. Dit alles schilderachtig bezorgd door een stemmingvol door glas in lood verlicht en overdekt torentje. Op deze kostelijke tapijten — let eens goed op het zeldzaam blauw-getint Chineesch tapijt — staan de meubelen; een mahonie Biedermeier meubelkunst, een palissanderhouten kast met ebben opgewerkt, een monument op zichzelf, een eethoek in zilver-patiné, salonkasten in mahonie en notenhout, een mooi gebeeldhouwd schouwtje met dito koperen haardstel. Hier en daar is een fraai stel antiek blauw neergezet, een kostbare cloisonné vaas, een Chineesche theepot, met liefde en smaak uitgezocht, een door de hand geschilderd kapje. Alles ademt voornaamheid en weldadige rust. Op de bovenverdieping vindt men gelukkig gecombineerde eetkamers, salon-ameublementen, slaapkamers van blank Amerikaansch esschen, grijze beitsing, tapijten, gordijnen, behang en stijlvolle lampen om zoo over te brengen naar de eigen woning. De firma heeft een privé-kantoor ingericht in fijne mahonie-lambriseering, kasten en ameublementen, en waar men in dit even smaakvol als fijn gestileerd milieu dadelijk den indruk ontvangt bij een vakman te gast te wezen. Been's Woninginrichting! Ja, dit mag zeker een modelzaak heeten! Wie er zijn woning inricht naar de modellen, die hier te zien zijn, weet dat hij van zijn huis een paleisje maakt. Het is een bezienswaardigheid van Rotterdam!
Vanaf januari 1920 zat in dezelfde ruimten aan Coolsingel 56 .
De bovenzaal
In juni bracht de firma de schilderijen als zelfstandige attractie onder de aandacht. De advertentie van 21 juni 1918 kondigde een bovenzaal met tentoonstellingen aan, boven de Perzische tapijten die beneden te koop waren.
Bladkop: "DE MAASBODE van VRIJDAG 21 JUNI 1918 — AVONDBLAD — EERSTE BLAD — Pag. 4[?]". Volledige pagina met advertenties (100-jarig bestaan van P. de Gruyter & Zoon; kinderkleding van M. Hartogs Jac.zn; IJZERDRAAD / D. Vega; Viaduct Bar; middagtheeconcert in de Rotterdamsche Diergaarde; familie-overlijdens- en rouwberichten, enz.). Paneel linksonder (de doeladvertentie): "N.V. Beens' Woninginrichting-Maatschappij — COOLSINGEL 56 . . . . . TELEFOON 13625 — ETALEEREN PERZISCHE TAPIJTEN EN KLEEDJES, waaronder ZEER ZELDZAME EXEMPLAREN. — BOVENZAAL: Expositie's van diverse SCHILDERWERKEN, w.o. TH. DE BOCK, A. BRIËT, R. BISSCHOP, W. DE ZWART, MONTECELLI, TROYON, e.a."
De advertentie meldde een tentoonstelling van schilderwerken, met werk dat werd toegeschreven aan Théophile de Bock, Arie Briët, Richard Bisschop en Willem de Zwart van de Haagse School, en noemde ook de Franse schilders Monticelli en Troyon. De toeschrijvingen komen van het bedrijf zelf, en of ze klopten doet hier niet ter zake. In juni 1918 diende de bovenzaal om schilderijen te tonen.
Vijftig schilderijen in de ingerichte kamers
Twee dagen later bevestigde een onafhankelijke schrijver het. Op 23 juni 1918 verscheen de kunstrubriek van De Maasbode onder de kop Kunst bij Beens' Woninginrichting, met een bespreking van zo'n vijftig schilderijen van Nederlandse meesters die de actieve leider van het bedrijf in de zaak aan de Coolsingel had samengebracht.
LETTEREN EN KUNST. KUNST BIJ BEENS' WONINGINRICHTING. [I]n de mooie licht-toonkamers van Beens' ideale woninginrichting aan den Coolsingel heeft de actieve leider een kostelijke collectie goede Hollandsche kunst samen gebracht. 't Zijn een vijftigtal schilderijen van Hollandsche meesters met namen van den besten klank. Het is hier geen schilderijententoonstelling, waarbij men noodzakelijkerwijs van het eene schilderij op het andere valt, maar de heer Beens heeft de mooie doeken verspreid over zijn smaakvol gestoffeerde modelkamers en voor elk stuk een gelukkig-rustig hoekje gevonden, wat de appreciatie van het werk buitengewoon ten goede komt. Wij troffen een mooi kerkinterieur van Bisschop, een mooi kleurbestorven bloemstuk van Kever, van welken meester er nog een paar fijnstemmige interieurtjes hangen. Voorts een karaktervolle Gabriël, een zeer [warm]stemmige Roelofs, 'n Yurres [?], welke uitmunt door kleurverhouding, een paar imposante Theoph. de Bocks, een tintelende winterlach van den knappen Kuypers, een lekker gewasschen aquarel van Briet, van wie er nog een goed gecomponeerde v[i]ool[s]peler [?] hangt. Van Apol en Mastenbroek een paar kleine, maar fijne dingen. Een fijntintige avondlucht van Rosa Bouheur, een donzig katjesspel van Henriette Ronner, een aantrekkelijk landschap van Ype Wenning completeeren deze collectie van zeer gelukkige kunst voor de salon. Laten we ook niet vergeten een zeer knap gedaan [v]rouwepotret van Isaäc Israëls. [O]ok over de vloeren heeft de heer Beens een collectie Perzische tapijten uitgelegd, die door hun prachtigen kleurengloed schilderijen konden zijn.
De criticus legde nauwkeurig uit wat voor presentatie het was. Het is hier geen schilderijententoonstelling, schreef hij: geen tentoonstelling zoals gewoonlijk, en geen doek dat het volgende verdrong. De schilderijen hingen verspreid door de ingerichte kamers, elk in een eigen rustig hoekje, boven Perzische tapijten op de vloer. Hij noemde het kunst voor de salon.
Daarna liep hij van kamer tot kamer en noemde wat hij zag. Een kerkinterieur van Bisschop, een bloemstuk van Kever in gerijpte kleuren en nog een paar interieurtjes met verfijnde kleurtonen van dezelfde hand. Een karaktervolle Gabriël, een Roelofs met warme kleurtonen, en één doek van een schilder die hij alleen als 'n Yurres kon aanduiden, een naam die in de bronnen niet thuis te brengen is. Hij zag een paar imposante Théophile de Bocks, een naam die, net als Bisschop en Briët, ook in de advertentie van het bedrijf van twee dagen eerder stond. Een sprankelend wintergezicht van Kuijpers, en een gewassen aquarel van Briët met daarbij nog een vioolspeler van hem. Apol en Van Mastenbroek waren er met kleine maar fijne dingen. Tot slot een avondlucht die op naam van Rosa Bonheur stond (de krant drukt Bouheur, vrijwel zeker een zetfout), een donzig kattenspel van Henriëtte Ronner, een aantrekkelijk landschap van Ype Wenning en een knap geschilderd vrouwenportret van Isaäc Israëls.
Waar de bewering ophoudt
Als blijvende handel is de schilderijenverkoop na het seizoen van juni 1918 niet gedocumenteerd. Een zoektocht in de gedigitaliseerde pers van 1918 tot en met 1923 levert geen vaste galerie op, geen tweede onafhankelijke tentoonstelling en geen schilderijenverkoop bij Beens.
De enige latere echo is de Weense steunloterij van 1922. Die kocht in Wenen voor vijftigduizend gulden aan prijzen, waaronder schilderijen, en stelde ze tentoon in de ruimten van het bedrijf aan de Coolsingel. Het bedrijf is in 1922 en januari 1923 gedocumenteerd op Coolsingel 49, na het Coolsingel 56 van de galerie van 1918.
GEMENGD NIEUWS. EEN LOTERIJ VOOR WEENEN. Voor de noodlijdenden in Weenen is door de Nederlanders reeds heel wat gedaan, maar ondanks al die hulp zijn er nog categorieën, die in den bittersten nood verkeeren. Tot die categorieën behooren de intellectueelen en degenen, die van een pensioen moeten rondkomen. De heer H. P. Beens, directeur der N.V. Beens' Woninginrichting Maatschappij te Rotterdam werd op zijn laatste zakenreizen naar Weenen zoo getroffen door de ellende dezer menschen, dat hij thans pogen wil hen te helpen. Voor dit doel is gesticht het Beens' Comité voor noodlijdend Weenen, dat tracht door het uitgeven van loten geld bijeen te brengen. In deze loterij worden uitgegeven 25.000 loten à f 5 per stuk. De opbrengst hiervan is dan f 125.000. Voor f 50.000 zijn in Weenen verschillende prijzen aangekocht. Deze prijzen bestaan uit prachtige eet- en salon- en slaapkamerameublementen, schilderijen, Perzische tapijten, schemerlampen, clubfauteuils, vazen, miniaturen, kussens, tafelkloedjes, enz. Voor den gunstigen tijd van inkoopen zijn de prijzen veel meer waard, dan waarvoor zij werden aangekocht. De prijzen zijn tentoongesteld te Rotterdam bij de N.V. Beens' Woninginrichting Mij., Coolsingel 19, te Amsterdam bij de N.V. de Phoenix, Damrak 76, en te 's Gravenhage bij H. T. L. Coolwijk. De trekking zal plaats hebben nog voor Kerstmis.
Bij de trekking in januari daarop kwamen er weer schilderijen tevoorschijn. Van de tweehonderdvijftig prijzen was de negende een doek dat als Italiaansche school werd aangeduid en de tiende een Koekkoek, naast een notenhouten eetkamer en een pianola van Hupfeld. Dat hoort bij , niet bij dat van de galerie.
Noodlijdend Weenen. Gistermiddag heeft in het Notarishuis de trekking plaats gehad van de 1e serie loten, uitgegeven door Beens' Comité voor noodlijdend Weenen. Ruim 7000 nummers waren verkocht, nummers in portefeuille kwamen niet voor een prijs in aanmerking. Hieronder volgen de voornaamste prijzen: 1e prijs het wortelnoten eetkamer-ameublement op no. 62-80 [6280]; 2e prijs caissette met tafelzilver no. 2409; 3e prijs Hupfeld Phonola no. 4257; 4e pr. salonameublement no. 4109; 5e pr. esschenhouten slaapkamer-ameublement no. 1277; 6e pr. dito no. 5111; 7e pr. eikenhouten slaapkamer-ameublement no. 1157; 8e pr. dito no. 832; 9e pr. schilderij Italiaansche school no. 3351; 10e pr. schilderij van Koekkoek no. 6672; 11e pr. zilveren mokka-servies no. 2728; 12e pr. esschenhouten slaapkamer-ameublement no. 3642. In totaal werden 250 prijzen uitgeloot.
De aangekondigde kunstveiling
Toen werd geliquideerd, werden de goederen in fasen verkocht, en de bewaarde advertenties tonen de geplande veilingen: eerst kunstvoorwerpen, later een verzameling die ook de schilderijen en antiquiteiten van het bedrijf zou omvatten. De afwikkeling begon in november 1926, met een bericht van vier regels dat de aandeelhouders opriep tot een vergadering om over een liquidatievoorstel te stemmen.
BEENS' WONINGINRICHTING MIJ. In een binnenkort te houden buitengewone aandeelhoudersvergadering der N.V. Beens' Woninginrichting zal de ontbinding en een li- quidatievoorstel in behandeling worden gebracht.
Eind mei 1928 werd de hele voorraad ter veiling aangeboden ten verzoeke van eene Bankinstelling, een teken dat de schuldeisers het voor het zeggen hadden. Op 5 en 6 juni bood notaris S. Wijsenbeek Wiltontapijten, club- en modelstoelen, klokken, verlichting en kunstvoorwerpen aan. Dat was de verkoop van meubels en inventaris.
OPENBARE VERKOOPING DIRECTIE: VAN MARLE EN DE SILLE, Vendumeesters, Makelaars en Taxateurs. NOTARISHUIS — WIJNSTRAAT 35 — ROTTERDAM. Door den Notaris S. S. WIJSENBEEK, ten verzoeke van eene Bankinstelling, op Dinsdag 5 en Woensdag 6 Juni, des voorm. ten 10 uur : DEN GEHEELEN GOEDERENVOORRAAD VAN DE N.V. BEENS WONINGINRICHTING IN LIQ. w.o. ZEER FRAAIE HEERENKAMER-, SLAAPKAMER- en EETKAMER- AMEUBLEMENTEN, 2 PHONOLA's, LUXE MEUBELEN, CHESTERFIELD GARNITUREN, CLUBFAUTEUILS, VITRINES, BUFFETTEN, KLEINE MEUBELTJES, MODELSTOELEN en ROMPEN, WILTON-, PERZISCHE en andere KARPETTEN EN KLEEDJES, DIVAN- en TAFELKLEEDEN, KUNSTVOORWERPEN, KLOKKEN, LICHTORNAMENTEN, enz. enz. Kijkdagen: Zaterdag 2, Zondag 3 en Maandag 4 Juni van 10 tot 4 uur. Catalogus op aanvraag verkrijgbaar bij VAN MARLE EN DE SILLE — WIJNSTRAAT 35 — ROTTERDAM. 30231.120
Voor de schilderijen en antiquiteiten werd een aparte veiling aangekondigd, twee weken later . Op 10 juni meldde de Nieuwe Rotterdamsche Courant dat notaris G. J. M. Schoenmaeckers de verzameling op 19 juni 1928 zou veilen. Daarbij hoorde de verzameling schilderijen en antiquiteiten van N.V. Beens' Woninginrichting-Mij. in liquidatie, samengevoegd met een verzameling antieke familiejuwelen en andere bezittingen. Van Marle en De Sille, Wijnstraat 35, zouden de veiling leiden, met kijkdagen van 16 tot en met 18 juni en een geïllustreerde catalogus op aanvraag. Die catalogus had de kavels één voor één kunnen benoemen, maar in dit dossier is geen exemplaar vastgelegd.
B. Door den Notaris G. J. M. SCHOENMAECKERS op DINSDAG 19 JUNI 1928, v.m. 10½ uur, in de Kunstveilingzaal: EENE ZEER BELANGRIJKE COLLECTIE OUDE, MODERNE EN DEMI-MODERNE SCHILDERIJEN EN AQUARELLEN, waarbij werken van: C. J. Addicks, G. Altmann, F. Arntzenius, N. Bastert, S. Bisschop Robertson, P. Böhm, J. Bosboom, J. Carabain, L. A. Carolus, P. ten Cate, J. C. W. Cossaar, H. A. van Daelhoff, Th. van Dommelshuizen, R. van Eeckhout, O. Eerelman, A. Eversen, E. van Heemskerk, L. Hermann, Isaac Israëls, G. C. Kannemans, Koekkoek, H. W. Mesdag, P. Mondriaan, W. Roelofs, S. Schellhout, F. P. Schiedges, J. C. Schotel, A. Sheerboom, J. J. Spohler, J. A. B. Stroebel, J. van Stry, A. Vermeulen, P. G. Vertin, J. van der Vucht, A. Waldorp, J. H. Weissenbruch, W. de Zwart, e. a. ANTIQUITEITEN, w.o. Eenig Delftsch Aardewerk, Chineesch Porselein, Kristal en Glaswerk, w.o. uitgebreid kristallen Dessertservies, 2 PAARLEN COLLIERS, FRAAIE ANTIEKE JUWEELEN, ZILVERWERK, 2 STAANDE KLOKKEN, waarvan 1 met speelwerk, ZEER FRAAIE ANTIEKE MEUBELEN, w.o. 2 Groote Kussenkasten, 2 Kabinetten, Bureaux, Commode's, Balpoottafels, Kleine Meubeltjes, enz., omvattende de collectie Schilderijen en Antiquiteiten van de N.V. Been's Woninginrichting Mij. in liq., collectie Antieke Familiejuweelen, e.a. KIJKDAGEN: ZATERDAG 16, ZONDAG 17 en MAANDAG 18 JUNI 1928 van 10 tot 4 uur. De geïllustreerde catalogus wordt aan de bekende adressen verzonden en is verder op aanvraag verkrijgbaar bij VAN MARLE EN DE SILLE, Wijnstraat 35, Rotterdam.
De Maasbode plaatste dezelfde advertentie op dezelfde dag, een tweede, onafhankelijke plaatsing voor die ene veiling.
De Maasbode, 10 juni 1928, Tweede Blad, p. 4, linksonder: veilingbericht van directie/notarissen Van Marle en De Sille: "OPENBARE VERKOOPINGEN [...] een zeer belangrijke collectie Antiquiteiten, oude-, moderne- en demi-moderne Schilderijen en Aquarellen [...] van de N. V. Beens' Woninginrichting-Mij. in liq." (De overige praktische gegevens van het veilingbericht, zoals datum, locatie en kijkdagen, zijn hier niet overgenomen; buiten de identificerende kop valt dit buiten de inhoudelijke reikwijdte van het dossier.)
De advertentie somt schilders bij tientallen op, oude, moderne en halfmoderne scholen door elkaar: Bosboom en Weissenbruch, Arntzenius en Mesdag, een Koekkoek, een P. Mondriaan, en W. de Zwart, een naam die ook in de eigen advertentie van het bedrijf van juni 1918 stond. Maar de veiling bundelde goederen van meer dan één eigenaar, en de tekst wijst geen enkel schilderij aan Beens toe.