Fabrikantenclaim, drietal, engros, telefoon

Firma voor firma bekeken lijkt de reclame van de hoek het werk van losse bedrijven. Als geheel bekeken laat ze iets vreemders zien. Bijna een eeuw lang duiken bij firma na firma dezelfde paar middelen op: een fabrikantenclaim in de bedrijfsnaam, dezelfde drie goederen (meubels, stoffen en tapijten), een groothandelsbelofte en het telefoonnummer van het pand¹. Geen enkele advertentie gebruikt ze allemaal, in een vaste volgorde². Toch keren ze zo geregeld terug dat ze eerder als de huisstijl van het adres overkomen dan die van één firma³.

Het Rotterdamse adresboek bewaart vier gedateerde displayadvertenties van drie van de firma's die op de hoek zaten⁴. Ze komen uit 1909, 1910, 1926 en 1939. Voor 1932, 1933, 1936, 1937 en 1938 verscheen geen adresboek⁵.

De fabrikantenclaim

De oudste is de advertentie van Van Duffelen & Pelt uit 1909. Die noemt de firma Meubelfabrikanten en zet met een accolade twee adressen bij elkaar: de fabriek aan de Rochussenstraat 169, telefoon 47, en het magazijn aan de Witte de Withstraat 57, telefoon 3341⁶.

Ook in de krant stond de claim. Een advertentie in De Maasbode van maart 1909 gaf beide regels voluit, Fabriek: Rochussenstraat No. 169 boven Magazijn: Witte de Withstraat No. 57, en bood meer dan woninginrichting: ook de complete inrichting van winkels en kantoren⁷.

Een jaar later herhaalt de vermelding van de firma het bijna woordelijk: Meubelfabrikanten, de fabriek aan de Rochussenstraat 169, het magazijn aan de Witte de Withstraat⁸. De claim had toen een vaste vorm gekregen⁹.

Alles in de advertentie steunt op die aanduiding als maker, en die was terecht. De firma maakte echt meubels: een vakartikel uit 1907 bracht een foto van de werkplaats, met zo'n twintig man aan de werkbanken¹⁰. De claim voerde ze bovendien al veel langer. In 1890, voordat ze aan de Rochussenstraat kwam, adverteerde Van Duffelen & Pelt vanaf een eerder adres, Lange Warande 77, als Meubelmakers en Stoffeerders^11 12.

In de loop der jaren veranderde het woord dat de claim droeg. Meubelmakers werd Meubelfabrikanten, en bij de firma's die de hoek als fabriek gebruikten werd het het kale meervoud FABRIEKEN. Of een van deze namen ooit in het merkenregister is ingeschreven, is een afzonderlijke open vraag.

Beens maakte dat laatste woord tot het zijne. In het adresboek van 1926 staan drie vestigingen van de firma in één blok: toonkamers aan de Coolsingel, een kantoor aan de Nieuwe Kerkstraat en de regel Fabrieken: Rochussenstraat 169. Daaronder staat een opsomming van de werkzaamheden: woninginrichting en timmerwerk, behangen en stofferen.

Een jaar eerder stond het woord al in de krant. Een advertentie van Beens uit april 1925 koppelt de toonkamer aan de Coolsingel 103 aan Fabrieken: Rochussenstraat 169, en juist op deze advertentie berust de lezing als huisstijl¹³.

Hier is de hoek openlijk de fabriek van een bedrijf dat zich elders aan het publiek liet zien. De toonkamer had het deftige adres; het werk gebeurde aan de Rochussenstraat¹⁴.

Het drietal, woord voor woord

Het duidelijkste teken van de gedeelde formule zijn twee krantenadvertenties van twee firma's op de hoek die dezelfde drie goederen in dezelfde volgorde noemen. In juli 1936 vertrok Furnishco van de hoek¹⁵. De firma adverteerde een totale uitverkoop van Meubelen – Stoffen – Tapijten onder de groothandelsprijs, ook voor particulieren¹⁶.

J. A. van Duyn ondertekende in maart 1938 een rubrieksadvertentie op het adres, maar dat was een particuliere mededeling en bewijst niet dat zijn firma er toen al handelde¹⁷. De oudste teruggevonden advertentie van de firma kwam later, op 10 oktober 1939, en gebruikte dezelfde woorden: Meubelen – Stoffen – Tapijten, engros, met telefoonnummer 30047¹⁸.

De woorden hoorden bij de hoek, niet bij de firma¹⁹. Van Duyn zelf was geen nieuwkomer. Hij woonde sinds december 1931 op 169b²⁰, en vanaf 1933 stond zijn telefoon daar op 30047, de pandlijn die ook Furnishco op 169a gebruikte²¹. De telefoongids van januari 1936 vermeldt beide²². Een advertentie van zijn eigen firma verscheen op 10 oktober 1939, bijna vier jaar later²³. In de gids van 1938, een jaar vóór die advertentie, droeg de lijn al de hele formule: Meub., tapijten en stoffen en-gros²⁴.

Mogelijk nam hij de formule zelfs persoonlijk mee, want de telefoongids van 1932 noemt hem waarschijnlijk als directeur van de firma Furnishco/Continental die toen op de hoek zat, met als woonadres nummer 171, ernaast²⁵. Zijn displayvermelding in het adresboek van 1939 houdt het drietal vast, maar slaat een andere toon aan. Ze adverteert met toonkamers voor meubelen, tapijten en stoffen aan de Rochussenstraat 169, telefoon 30047, zonder groothandelswoord²⁶.

Dat is de enige verschuiving die de reeks laat zien: de vroegere firma's adverteerden met een fabriek, de latere met een toonkamer²⁷. Zelfs een firma op doorreis gebruikte de formule^28 29. In mei 1940 opende het woninginrichtingsbedrijf P. van Reeuwijk tijdelijke toonkamers op 169 en adverteerde met 30047, het nummer dat de firma's op de hoek sinds 1929 afdrukten^30 31.

Het groothandelswoord verdween ook niet met de oorlog. Toen Van Duyn in januari 1947 weer ging adverteren, stond er nog altijd Tapijten en Stoffen engros^32 33.

De drie goederen hielden het langer vol dan de rest van de huisstijl. Een advertentie van Van Duyn uit 1950 noemde ze nog, nu aangevuld met gordijnstoffen:

Een kwarteeuw later stonden ze er nog steeds. Een advertentie uit 1976 voor een exclusieve beeldenkast, helemaal met de hand gemaakt, gaf het drietal in zijn volste vorm: Meubelen, tapijten, bedden, gordijn- en meubelstoffen³⁴.

De vaste reclameformule werd minder uitgesproken naarmate Van Duyn van handelsnaam wisselde, eerst Woninginrichting, daarna Meubelen en Tapijten³⁵. Bij de opheffingsuitverkoop van oktober 1987 was er weinig van over³⁶. Die laatste advertentie had niets meer van het drietal, alleen een opheffingsuitverkoop van klassieke meubels met tot de helft korting³⁷.

De correctie die de advertenties nodig hebben

Volgens de advertenties was de hoek eerst een fabriek en daarna een toonkamer. Het is verleidelijk die andere woordkeus te lezen als bewijs dat er niet meer gemaakt werd, alsof toonkamerwoorden de plaats van een werkplaats innamen. De bronnen laten dat niet toe, want er werd doorgewerkt nadat de fabriek was gesloten. Op dit adres werden meubelmakers gevraagd in 1900 en opnieuw in 1974, met lange tussenpozen, dus verspreid over driekwart eeuw³⁸. In 1950 werkte een zelfstandige meubelmaker, Van Kleef, op 169c en zocht hij per advertentie een leerling³⁹. Ook de eigen handel van Van Duyn was breder dan meubels. Toen de oprichter in 1978 overleed, noemde het personeel in zijn overlijdensbericht de firma een bedrijf voor woninginrichting en scheepsstoffering⁴⁰.

Van Duffelen & Pelt, Beens, Furnishco en van Duyn hebben elk elders in het boek hun eigen verhaal, over hoe ze op de hoek kwamen en hoe ze weer vertrokken. Deze pagina kijkt naar het kleinere, vreemdere dat ze delen.