Geregistreerde relaties

Elke rij in dit overzicht verbindt twee vermeldingen en zegt wat hen verbond. Dat kan een huwelijk zijn, een ouder en kind, twee broers of zussen, of een afstammingslijn. Het kan de oprichting van een firma zijn, een zetel in het bestuur of een aandeel in het eigendom, een baan bij de firma, of een bedrijf dat een ander opvolgde of erin opging. En het kan de eenvoudigste band zijn die een gebouw kent: de jaren dat een firma op de hoek zat. De rijen steunen op verschillende soorten bronnen. Er zijn de registers van de burgerlijke stand voor geboorte, huwelijk en overlijden, de bekendmakingen van akten die firma's in de Staatscourant lieten zetten, hun advertenties in de krant, en de gezinskaarten en adresboeken van de stad. Samen beantwoorden ze een vraag die het verhaal maar stukje bij beetje kan behandelen: hoe hangt deze persoon met die andere samen?

Kijk voor het doorlezen eerst naar de status van elke band. Bevestigd betekent dat het project de relatie op dat niveau heeft aanvaard; waarschijnlijk staat bij een band die minder vast staat. De labels vervangen de verwijzingen eronder niet. Bij sommige rijen ontbreekt nog een directe verwijzing naar een feit, bron of bewijsstuk. Het overzicht is dus een samengestelde index met ongelijke onderbouwing, geen vijfenveertig even goed gedocumenteerde bewijzen.

Ook de banden tussen een firma en dit gebouw vragen om uitleg. Elk ervan beslaat de jaren dat een bedrijf volgens de bronnen op de hoek zat. Het eindjaar kan het laatste jaar zijn waarin de bronnen het daar aantreffen, of een beredeneerd einde, en niet een gedocumenteerde vertrekdag. Waar de aankomst omstreden is, begint de band in het vroegste jaar waarin de bronnen aantonen dat de firma er zelf gevestigd was. Een particuliere advertentie die de naam eerder op hetzelfde adres noemt, telt niet mee.

Het overzicht is evenmin een volledige stamboom of bedrijfsorganogram. Het bevat aanvaarde en waarschijnlijke verbanden waarmee het project werkt, en is niet uitputtend. Eén waarschijnlijke bestuursfunctie heeft nog geen vastgelegde bron, en bij andere rijen ontbreekt een directe koppeling naar een feit of bewijsstuk. Staat een verband niet in de tabel, dan wil dat niet zeggen dat het nooit heeft bestaan.

Een Rotterdamse gezinskaart laat zien hoe verschillende familiebanden zijn vastgesteld. Naast een kolom met namen staat een kolom met ieders verhouding tot het gezinshoofd.

Deze kaart hoort bij het gezin van Gijsbert Johannes van Duffelen, een van de twee meubelmakers voor wier rekening de fabriek werd gebouwd¹. Erop staan zijn vrouw, Hendrika Mathlener, hun vijf dochters en onderaan de zoon Gerrit, ingeschreven als kunstschilder². Zo'n enkel blad legt de banden van een heel gezin in één keer vast. Op de achterkant van dezelfde kaarten staan de adressen en verhuizingen van elk gezin. Die gegevens vormen een bron voor het bewonersregister.