¹⁵Gered door herbestemming

Begin 2002 stuurde een blad uit de kraakbeweging een verslaggever naar de hoek. WORM, de concertzaal die toen in de Rochussenstraat 169 zat, vertelde hem dat ze er eigenlijk al niet meer had mogen zijn. Volgens dat stuk was een termijn tot 1 december 2001 waarschijnlijk al verlopen, lagen er sloopplannen voor het gebouw en was er nog geen andere plek gevonden¹. Die aanzegging kennen we alleen uit dit ene stuk in de alternatieve pers. Ze lijkt daarom waarschijnlijk, niet bewezen, en het stuk zegt niet wie het gebouw weg wilde hebben².

De termijn verliep en er werd niets gesloopt. De zaal hield er tot in 2002 een podium en vertrok pas in november 2003; volgens het eigen latere verhaal gebeurde dat naar verluidt door een ontruiming en niet door een sloopkogel³. Uiteindelijk werd het pand op de hoek gerenoveerd. In 2009 rondden de architecten Van Herk & De Kleijn de verbouwing af van het hele blok, Rochussenstraat 169 tot en met 191 en 's-Gravendijkwal 37 tot en met 165, tot koopwoningen⁴. Er zat geen woningcorporatie achter. Een particulier samenwerkingsverband, de MICO ontwikkelingscombinatie, ontwikkelde het blok, met onder meer Hulshof architecten; de herontwikkeling liep sinds 1999 en leverde drieëndertig koopappartementen op⁵.

Nummer 169 was één deur in dat blok. Het pand waarin achtereenvolgens een meubelfabriek, een woninginrichtingszaak, een theater en een concertzaal hadden gezeten, bleef staan en werd van binnenuit verbouwd, in plaats van gesloopt en opnieuw opgetrokken. Wie het in al die tijd bezat, is een lastiger vraag. Die komt aan bod in de open vraag wie het gebouw bezat.

Weten wie het blok ontwikkelde, is nog niet weten wie het gebouw bezat. Dit is het grootste gat in het verhaal van de hoek als vastgoed, en het valt precies waar dat verhaal het vreemdst wordt.

Alleen de twee uiteinden van de keten zijn te documenteren. Aan de recente kant ontwikkelde de particuliere MICO-combinatie de verbouwing tot in 2009¹, en de huidige eigenaren hebben de woning op de begane grond sinds 1 juli 2019². Daarvoor en daartussen verdwijnt de eigendom uit beeld. We weten niet wie het pand bezat in de eeuw van de meubelzaken. Nog pijnlijker: we weten niet wie het bezat tussen de opheffingsuitverkoop van de laatste winkel in het najaar van 1987 en de herbestemming rond 2009³.

Wie het ook was, intussen trokken er andere mensen in het lege gebouw. In 1989 werd op het adres een theater aangekondigd⁴. Vanaf februari 1994 was de hoek gekraakt als muziekpodium, dat volgens het eigen latere verhaal naar verluidt pas in november 2003 door een ontruiming werd vrijgemaakt^5 6. Al die jaren zwijgen de bronnen over wie de eigendom had.

De naam op het project van 2009 biedt een aanknopingspunt, maar weinig meer. In de index van het Handelsregister staan twee Rotterdamse firma's die Mico heten, een Handelsonderneming en een Trading Company, en beide zijn niet meer dan mogelijke sporen. Geen van beide is aan dit adres te koppelen, en Mico is zo'n gangbare afkorting dat de overeenkomst toeval kan zijn. Wat de keten sluitend zou maken, staat niet in de gedigitaliseerde bronnen maar in het Kadaster, en niemand heeft dat onderzoek nog aangevraagd. Het gat, en het archiefwerk dat het zou dichten, staat beschreven in de open vraag wie het gebouw bezat.

Zoek het gebouw nu op in het landelijke register en je krijgt een korte, kale beschrijving. De Basisregistratie Adressen en Gebouwen kent Rochussenstraat 169 als verblijfsobject 0599010000415918: een woonfunctie van 139 vierkante meter, in gebruik, binnen pand 0599100000668199 met bouwjaar 1901¹. Twee dingen in die vermelding zeggen meer dan de cijfers. Het register dateert het gebouw op eigen gezag op 1901, op basis van een bron die noch de oorspronkelijke vergunning noch de krant is². En het geeft als bouwjaar van het pand 1901, niet 2009³.

De foto kijkt westwaarts door de huidige Rochussenstraat, langs het spiegelglazen gebouw van Hogeschool Rotterdam. Nummer 169 staat verderop, richting 's-Gravendijkwal: een huis dat nu gewoon een adres is waar mensen wonen.

Achter die registervermelding zitten een paar regels gemeentelijk papierwerk, meer niet. Op de achterkant van de pandkaarten van het gebouw telt de vergunninggeschiedenis vier gedateerde regels: de bouw onder vergunning 786 van 23 mei 1899, een opleveringskeuring die op 31 januari 1952 werd goedgekeurd, een vergunning uit 1977 waarmee de bovenverdiepingen en de eerste verdieping van 169b kantoor werden, en een wijziging van de bestemming in 1987⁴. Dat is een eeuw officieel bestaan van het gebouw. Het bouwdossier leest de kaarten een voor een.

Onder dit alles staat één nuchtere regel. Nummer 169 heeft geen enkele vorm van monumentenbescherming: geen rijksmonument en geen gemeentelijk monument, en het ligt zo'n 278 meter ten oosten van het dichtstbijzijnde beschermde stadsgezicht, ruim daarbuiten⁵. Geen enkele status verplicht iemand het te behouden.

De keerpunten van het gebouw zetten al deze jaartallen naast elkaar. De eigenaren die de woning op de begane grond sinds 2019 hebben⁶, deden daarna iets wat het register niet kan: ze zochten het archief van het gebouw zelf op en lazen het. Dat werk is het volgende hoofdstuk.